Үлгэр туульс

Үлгэр домог баатарлаг туульс нь эрт дээр үеэс эхлэн хүмүүсийн гоо сайхныг ба оюуны хэрэгцээг хангаад зогсохгүй, ёс суртхуун, сурган хүмүүжүүлэх хэрэгцээнд зориулагдсаар иржээ. Үлгэр нь өөрийнхөө адал явдлууд, баатруудынхаа дүрээр дамжуулан хүний ёс суртхууны чанар харьцааг илэрхийлж үнэн шударга ёс, эх оронч, хүнч энэрэнгүй үзэл суртлыг номлодог байна. Монгол ардын үлгэр баатарлаг туульс нь (Ядуу дордсын өмөг түшиг болсон Авай Гэсэр хаан) (Харийн дайснаас эх орноо хамгаалж ард олноо энх амар жаргуулсан Жангар)зэрэг ард түмний олон үе дараалан шүтэн бишэрч даган дууриаж ирс...

Үүл нь үгүй бороо гэж түүнийг юугий нь хэлдэг вэ?
Үнс нь үгүй гал гэж түүнийг юугий нь хэлдэг вэ?
Үүл нь үгүй бороо гэж үдшийн чийгийг хэлнэ
Үнс нь үгүй гал гэж цахилгаан юугаан хэлнэ

Хутганаас хурц гэж түүнийг юугий нь хэлдэг вэ?
Уулнаас өндөр гэж түүнийг юугий нь хэлдэг вэ?
Хутганаас хурц гэж хууль цаазыг хэлдэг юм
Уулнаас өндөр гэж шувуу юугаан хэлдэг юм

Хазааргүй морь гэж түүнийг юугий нь хэлдэг вэ?
Ханьгүй ганцаар гэж түүнийг юугий нь хэлдэг вэ?
Хазааргүй морь гэж хандгай юугаа хэлдэг
Ханьгүй ганцаар гэж чөтгөр чамайг хэлнэ

...

               Хоёр загалын тууж

Монгол хэл нь монгол үндэстний эх хэл юм. Гарал үүслийн хувьд түрэг хэл, тунгус хэл зэрэгтэй адил Алтай хэлний язгуурт багтдаг. Солонгос хэл, япон хэлний адил нэр үг нь өгүүлбэрийн эхэнд, үйл үг нь өгүүлбэрийн сүүлд байдгаараа онцлогтой. Явцуу утгаараа Монгол улс дахь халх аялгуунд тулгуурлаж ярих хэлийг хэлэх бөгөөд өргөн утгаараа монгол үндэстний ярих хэл яриаг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл тусгаар тогтносон Монгол Улсын монголчууд болон, Xятад улсын нутаг дахь Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Өвөр Монголчууд, Орос улс дахь Халимаг, Буриадуудын ярих хэлийг хэлдэг.

Халх монгол хэл

Халх монгол хэл нь өргө...

Хүүхэд сурлага муу бол сайхан амьдрахад тун бэрх. Энэ тохиолдолд томчууд сэтгэлээ зовоохгүй амар амгалан амьдрах ямар ч боломжгүй. Ганц гарц нь сурлага сайн болгох. Ингэх нь танд болон таны хүүхдэд, түүний ирээдүйн амьдралд юутай ч зүйрлэшгүй тусламж болно. Хүүхэд яагаад муу сурдаг вэ? Сурах зорилгоо ойлгоогүй, сэтгэл санааны өөдрөг биш байдал, хувийн ур чадвараа хэрхэн хөгжүүлсэн зэргээс шууд хамаардаг.

Тиймээс эхлээд хүүхдэд амьдралын зорилгыг нь гаргаж ирэх хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл сурах сонирхолтой болгох сэтгэл зүйн бэлтгэл хий. Сурлага сайтай хүүхэд байсан ч улам батжуулан сэтг...

Удахгүй таны хүүхэд нэгдүгээр ангид элсэн орж сургуулийн сурагч болно. Гэтэл энэ бүхэнд алдрай бяцхан үрээ хэрхэн яаж сургаж, дасгах хэрэгтэй вэ? Тэгвэл танд туслах үүднээс дараахь бяцхан зөвлөгөөг өгье.

Үүнд:
- Өглөө эрт босгож сургах,
- Дуртай хоолыг нь хийж өгөх,
- Дуртай өнгө болон дуртай киноных нь гол дүрийн баатрын зурагтай хичээлийн хэрэгслийг өөрөөр нь сонгуулах,

- Гоё сайхан бичиж сургахын тулд хуулан бичлэг хийлгэж байх,
- Тоогоо хурдан тоолж, цээжилж сурахад нь туслах үүднээс дуртай амттанг нь аль эсвэл эвлүүлдэг сонирхолтой тоглоом авч өгөөд хэдэн ширхэг байгааг нь асууж т...

Хүүхэд нь дөнгөж сургуульд орох эхний нэг хоёр жилд хичээлийг нь давтуулахаас гадна зургаан настнууыг хүргэж өгөх, тосч авах гээд бөөн нь ямар ч гэр бүлд тохиолдоно. Иймд зөвхөн бяцхан сурагчтай гэлтгүй сургуулийн насны хүүхэдтэй бүх эцэг эхчүүдэд доорх зөвлөгөөг өгч байна.

Анхнаас нь дэг журамд сурга
Хэрэв та ингэж сургавал олон бэрхшээл, хүндрэлийг давчихлаа гэсэн үг. Хүүхэд хичээл хийхээс өмнө цүнх, дэвтэр нь ямар байдалтай байгааг анзаар. Сургуулиасаа ирээд хувцсаа эвхдэг, гараа угаадаг гэхчилэн энгийн дүрэм журмыг биечлэн зааж сурга. Эхэн үед бухимдмаар ч юм шиг хэцүү байж болно. ...

Таны хүүхэд өвдсөн үү.

Доорх зөвлөгөө нь монголчууд эртнээс хэрэглэж ирсэн ардын эмчилгээ юм.

• Хүүхдийн толгойн яранд ямааны өөх 2%, хар модны үртэс 1%, наавал магад эдгэнэ.
• Хүүхдийн амны гэмтэлд анх төлөлсөн хонины уураг, илжгэн чих хэмээх жимс, бас зөгийн бал сайн.
• Хүүхэд шээж чадахгүй байвал давсаг дээр нь жин тавь.
• Хүүхэд яс хөхвөл гэдсэнд нь жин тавь.
• Хүүхдийн толгойн яранд загасны өөхөн тос түрхэх нь сайн .
• Хүүхэд чацга алдаад байвал бууц, аргалын дундаас гарсан мөөгийг усанд буцалгаж өгвөл сайн.
• Хөхөндөө цадахгүй юм уу эх нь сүүгүй бол өөхөөр угжих нь сайн.
• Хүүхдийн хожг...

Сурагч хүн өдөр бүр хичээлээ давтаж багшаар заалгаснаа сэргээн давтаж байх естой. Тэглээ гээд амжилтанд хүрэхгүй байх тохиолдол бий. Тэгвэл хичээлээ давтаж аргаа эргэн харахад гэмгүй. Жишээ нь:

Юу хийхээ төлөвлөөрэй
Тооны хичээлээ нэг барьж авснаа, за яахав маргааш аргалчихъя, гэж хаяад л уран зохиолоо шүүрэн авдаг бол хичээл чинь эмх замбараагүй, холион бантан байгаагийн нэгэн шинж. Юуны өмнө хичээлээ чухал бусаар нь ангилж болно. Яг эн түрүүнд давтах шаардлагатай хичээлээ үз. Цээжилж тогтоохоос илүү тухайн сэдвийг ойлгож, учрыг нь тунгаахыг оролд. Хичээлийн хуваарь, төлөвлөлт гар дор...

Ингэхэд математик, хими, физикийн хичээл ямар амьдралд ямар хэрэгтэй юм бэ? Бидний амьдарч буй дэлхий маань аварга том зөрчил тэмцэлээр дүүрэн, хэцүү бэрх, амь насанд аюултай. Энэ дэлхийд бусдаас илүү амьдрахын тулд маш их юм сурах хэрэгтэй.

Дунд сургуулийн хичээлээ мэдэхгүй бол мэргэжилгүй үлдэнэ. Мэдлэггүй хүн бүтэлгүй амьдардаг. Ирээдүйд янз бүрийн газар янз бүрийн хүмүүстэй харьцах болно. Уран зохиол, түүхийн хичээлийн баатруудын жишээ ямар ч үед хүнд байдлаас мултрахыг зааж байдаг. Түүхийн хичээл дээр олон улсын хууль ба дүрэм журмыг мэдэж авдаг.

Гадаад хэлийг сайн сурвал зөвхөн...

Ц.Дамдинсүрэн - Чемодантай Юм

Зуны эхэн сарын нэг тунгалаг үдэш Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар хотын ногоон модон бандан дээр хоёр залуухан хүүхэн сууж байна. Тэр хоёрын нэг нь Цээмаа. Цээмаа хүүхэн зааны ясан савх шиг цагаан гараараа нуурын ус шиг долгиотсон хар гэзгээ илээд, эрвээхэйн далавч шиг эрээн мяндсан алчуураараа янзаган нарийнхан хүзүүгээ ороогоод салхинд ганхсан хонгор зул цэцэг шиг гунхалзан сууж байна. Нөгөө хүүхэн Бумаа найз Цээмаагаа харж хааяа инээмсэглэхэд түүний хөөрхөн уруулын цаанаас цав цагаан шүд нь шинэхэн цасан дээр тунгалаг нарны гэрэл туссан юм шиг гялалзана. Эрээн мя...

Д. Батбаяр - АМРАГИЙН ТЭНГЭР

Тэр зун, зун зунаас илvv сайхан зун байсан сан. Манайхан айл хотлоороо Чулуут голын сэргэлэн дэнжид зусч байлаа. Айлын маань бvсгvй Халиунаа эгч урьд хожид vзэгдэж харагдаагvй хачин сонин инээмсэглээд байхаар нь би өөрийн эрхгvй гайхан гөлөрчихсөн зогсож байлаа. Тэгсэн чинь Халиунаа эгч,     

 - Яав? Юугаа хараад байгаа юм гээд дахиад л өнөө ер бусын инээмсэглэлээрээ инээмсэглэхэд нь би бас инээмсэглэн,     

 - Та хvнд гижигдvvлчихсэн юм уу гэлээ.     

 - Юун гижиг? Би хэнд ч гижигдvvлээгvй.   Яаж байна?    

  - Тэгээд, та яагаад зvв зугээр байгаа хэрнээ и...

Д. Батбаяр : Мэлмий

Хаалга онгойн гаднаас хүүхэд гүйн орж ирэх хөлийн чимээнээр өвгөн Нэрэн :
--- Өө миний хүү юү ? Гадаа халуун байна уу ?
--- Yгүй ээ , Нээнээ та гадаа гараагүй юу ?
--- Өглөөгүүртээ мөн нэг жаахан гарч суусан . Халуун өдөр болох аятай байна лээ..
Миний хүү хүйтэн юм залгичихаад дээшээ гүйж гараад Ваанчиг билүү, нөгөө рашаан шинжээч залуу чинь, тэднийд очоод « өвөө танд рашаан захисан юмсан, Авчраа болов уу »гэж асуугаад ир гэхэд жаал хүү Жавхлан « За » гээд годхийн гарав . Жавхлан хүү шатаар нисэх мэт гүйн хоромхон зуур дээд давхрынхаа айлын үүдэнд очин, өлмий дээрээ ...

Д.Батбаяр : Золбин

Гандандэгчинлэн хийдийн гол дуганы нэг болох Цогчин гэгдэх хурал ном хурдаг гол газар руу зүүнтэйгээсээ шууд очих дөт зам бол хийдийн гадуур тойруулан барьсан хэрмэн хашааны зүүн талын хаалга байдаг. Энэ хаалгыг халз чиглэсэн гудамны хоёр талаар айлуудын хашааны хаалга, бурхан, цөгц, арц хүжний жижиг мухлаг, хүнсний мухлаг, гуанз олон бий. Тэдний нэг болох "Хүнсний дэлгүүр" гэсэн хаяг бүхий бэсрэгхэн мухлагийн үүдхэн хавьцаа ямар нэгэн хуучин хүрэм юм уу, хөвөнтэй туурганы тасархай хаячихсан юм шиг нэг нэвсгэр юм харагдана.

Харин дөхөн очсон хүн, энэ навсгар юм бол хууч...

Д.Батбаяр: Алтан хараацай / Тэргvvн байр/

 

Д.Нацагдоржийн мэндэлсэний 100 жилийн ойн нэрэмжит богино өгvvллэгийн “Шувуун саарал” наадмын Тэргүүн байрны шагналт өгvvллэг.

 

Алтан хараацай нисэхийг би харах дуртай. Тэнгэр цэлмэг, салхи тогтуун, нар тунгалаг байвал тэд өдөржин нисдэг юм. Тэдний нисэх нь бусад шувуудынхаас огт ондоо, ер бусын, далд нууцлаг. Хаа нэгтээгээс дvvлэн нисч, хэнгэрт гараад тэрvvхэндээ тойрон эргэн, шумбан сэлэн, сvлжилдэн ниснэ. Нисэх нь тэдний цэнгэл. Тэд нисэн цэнгэхийн тулд л агаарт гардаг. Тэнгэр сайхан байгаа нь тэдэнд жаргал. Жаргал гэдэг ямагт одоо цаг гэдгийг тэ...

“Гэр бүлийн уламжлалт зүй” зүйр үг

Эмэгтэйн эрдэм гэрт

Эрэгтэйн эрдэм төрд

 

Өрх өндийж өргөө босгох

Үр өсөж тус болох

 

Эцгий нь харж охиноо өг

Эхийг нь харж охиноо ав

 

Уг муутын үрийг бүү ав

Удам муутын хойморт бүү суу

 

Угий нь удмаар нь

Урдахыг нь хойтохоох нь

 

Уулын цаанаас ураг барилдах

Усны цаанаас худ бололцох

 

Эцэг эх цусны холбоо

Эхнэр нөхөр насны холбоо

 

Хайраар ханилсан эр эм хоёр

Хатаар нийлсэн хэт цахиур хоёр

 

Өвгөдийн үгийг өв болгон ав

Хуучны үгийг хууль болгон дага

 

Өвгөн хүний үг хурц

Үрээ морины хөл хөнгөн

 

Өвлийн хүйтэн хавартаа

Өвг...